Serwis z kompleksowymi informacjami o postępach farmacji

Budowa i czynności układu nerwowego


Układ nerwowy dzielimy na dwie części, a mianowicie na ośrodkowy układ nerwowy, do którego należy mózgowie i rdzeń kręgowy, oraz układ nerwowy obwodowy, obejmujący nerwy czaszkowe i nerwy rdzeniowe. Obwodowy układ nerwowy stanowi właściwie zbiór różnego rodzaju wypustek, czyli włókien nerwowych. Wiązki tych włókien nazywamy nerwami. Nerwy łączą wszystkie części organizmu z ośrodkami nerwowymi w mózgu i rdzeniu kręgowym. Przewodzą one podniety gromadzone w receptorach rozmieszczonych na obwodzie organizmu lub powstające w ośrodkach mózgowia i rdzenia. Nerwy, które przewodzą impulsy z narządów ciała do ośrodkowego układu nerwowego, nazywamy czuciowymi, a nerwy przewodzące impulsy z ośrodkowego układu nerwowego do mięśni nazywamy ruchowymi. Jeszcze inny rodzaj nerwów stanowią te, które przenoszą podniety z centrum do wszystkich narządów wewnętrznych poprzez rozmieszczone na obwodzie zwoje nerwowe. Są to nerwy układu autonomicznego, czyli tej części układu nerwowego, która zawiaduje czynnością narządów wewnętrznych poza naszą świadomością.

Należą tu nerwy kierujące czynnością serca, przewodu pokarmowego, narządu oddechowego i układu hormonalnego. W tym samym pniu nerwowym często przebiegają zarówno włókna czuciowe, jak i ruchowe, a niekiedy także autonomiczne, tworząc nerw mieszany. Włókna nerwowe spełniają rolę przewodów prowadzących podniety do centrum lub na obwód, a czynna rola przypada komórkom nerwowym zgrupowanym w istocie szarej mózgowia czy rdzenia. Komórki te tworzą ośrodki pełniące określoną czynność. Ośrodki nerwowe są rozrzucone nieregularnie w całym ośrodkowym układzie nerwowym. Rozróżniamy ośrodki ruchowe, czuciowe i autonomiczne. Ośrodkowy układ nerwowy, zbudowany z delikatnej i podatnej na uszkodzenia tkanki, jest umieszczony w obudowie kostnej. Mózgowie znajduje się w jamie czaszki, a rdzeń kręgowy w kanale kostnym kręgosłupa. Ponadto ośrodkowy układ nerwowy chroniony jest potrójną warstwą błon łącznotkankowych, nazywanych oponami. Między oponami znajduje się warstwa płynu mózgowo-rdzeniowego, który również chroni go przed uszkodzeniem.

układ nerwowy

Mózgowie Mózgowie człowieka to przede wszystkim dwie połączone ze sobą półkule mózgu. Od góry mają one kształt jajowaty, a od dołu są spłaszczone i tworzą powierzchnię podstawy mózgu, która spoczywa na podstawie czaszki .W linii środkowej półkule oddzielone są od siebie głęboką szczeliną podłużną mózgu. Na dnie tej szczeliny znajduje się wielkie spoidło mózgu utworzone z bardzo licznych włókien nerwowych, łączących między sobą wszystkie ośrodki obydwu półkul. Szczelina podłużna ku tyłowi dochodzi do szczeliny poprzecznej, która oddziela mózg od móżdżku. Powierzchnię półkul pokrywa kora mózgu. Jest to warstwa tkanki nerwowej, szarej barwy, wykazująca silne pofałdowanie. Poszczególne fałdy kory, nazywane zakrętami mózgu, są rozgraniczone przez bruzdy i szczeliny. Grupy zakrętów tworzą płaty: czołowy, skroniowy, ciemieniowy i potyliczny. Dzięki znajomości położenia bruzd i zakrętów kory mózgu możliwe jest precyzyjne określenie lokalizacji tzw. pól korowych. Pola te są ośrodkami dla poszczególnych funkcji organizmu, jak np. mowa, słuch lub czynności ruchowe.

Na podstawie mózgu znajdujemy między innymi skrzyżowanie nerwów wzrokowych, opuszki węchowe i przysadkę mózgową. Z podstawy mózgu wychodzi 12 par nerwów czaszkowych. Kora mózgu jest zbudowana z olbrzymiej liczby komórek nerwowych. Spełnia ona najważniejsze czynności układu nerwowego.

Ośrodki korowe są między innymi odpowiedzialne za takie funkcje, jak: pamięć, myślenie lub inteligencja. W korze mózgu zlokalizowane są najwyższe ośrodki zmysłowe: ośrodek wzrokowy, słuchowy i powonienia oraz ośrodki dowolnego ruchu ciała i precyzyjnego czucia. Neurony tych ośrodków są wrażliwe na bodźce docierające do nich drogą czuciowych włókien nerwowych oraz na pobudzenia dochodzące przez krew, która niesie informacje humoralne i hormonalne. Ośrodki korowe są wrażliwe na bodźce wewnętrzne, czyli na myśli, uczucia i dążenia. Bodźce te działają pobudzająco bądź hamująco na fizyczną i psychiczną aktywność organizmu. W głębi półkul mózgu, wśród istoty białej, znajdują się liczne jądra podkorowe, powiązane włóknami z korą i ze strukturami pnia mózgu. Istota biała, wypełniająca wnętrze półkul, zbudowana jest z wiązek włókien nerwowych, które łączą poszczególne ośrodki w obrębie każdej półkuli i półkule między sobą oraz półkule z ośrodkami pnia mózgu i z móżdżkiem. Włókna istoty białej łączą też wiele ośrodków mózgowia z rdzeniem kręgowym. Wewnątrz półkul mózgowych znajdują się tzw. komory mózgu. Są to przestrzenie wypełnione płynem mózgowo-rdzeniowym i po­łączone między sobą oraz z kanałem rdzenia kręgowego i z przestrzenią podoponową.

Pień mózgu obejmuje międzymózgowie, śródmózgowie oraz most i rdzeń przedłużony. Łączy się on anatomicznie i funkcjonalnie z poszczególnymi strukturami mózgu i z móżdżkiem, a ku dołowi przechodzi w rdzeń kręgowy. W moście i rdzeniu przedłużonym znajdują się najważniejsze dla życia ośrodki. Kontrolują one między innymi czynności serca i naczyń krwionośnych oraz oddychanie.

Móżdżek leży grzbietowo od rdzenia przedłużonego. Zasadnicza jego funkcja polega na koordynowaniu ruchów i utrzymaniu postawy ciała. Uszkodzenie móżdżku powoduje obniżenie napięcia mięśniowego, znaczne osłabienie siły mięśni i niemożność utrzymania pionowej postawy ciała. Wśród wielu ważnych struktur pnia mózgu na szczególną uwagę zasługuje podwzgórze, stanowiące część międzymózgowia. Podwzgórze ku dołowi przechodzi w lejek zakończony przysadką. Głównym źródłem informacji dla licznych jąder podwzgórza jest przepływająca krew, której składniki pobudzają receptory podwzgórzowe.

W ten sposób podwzgórze reguluje temperaturę ciała, stężenie elektrolitów w płynach ustrojowych, stężenie glukozy we krwi, pragnienie oraz całą gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Ośrodki podwzgórza, odpowiedzialne za odczuwanie głodu i sytości, regulują łaknienie i wiele innych podstawowych funkcji. Podwzgórze reguluje przede wszystkim wydzielanie hormonów i ich stężenie we krwi. Pod kontrolą ośrodków podwzgórza i ściśle z nimi powiązanych ośrodków układu limbicznego i siatkowatego znajdują się czynności rozrodcze oraz sen i czuwanie. Informacje do podwzgórza docierają również drogami nerwowymi. Za pośrednictwem dróg nerwowych i wydzielanych do krwi hormonów przesyłane są z podwzgórza „nakazy wykonawcze” do narządów całego ciała.