Serwis z kompleksowymi informacjami o postępach farmacji

Choroby układu krążenia


Zadaniem układu krążenia, składającego się z serca, tętnic przedwłosowatych, włosowatych i żylnych naczyń krwionośnych oraz zatokowatych rozszerzeń żylnych w wątrobie i śledzionie, jest między innymi:

Układ krążenia może spełniać te czynności tylko przy prawidłowej pracy serca jako tzw. pompy ssąco-tłoczącej, dzięki której rozprowadzany jest tlen i inne niezbędne substancje do wszystkich narządów i tkanek przy równoczesnym odtransportowywaniu stamtąd wszystkich zbędnych substancji. Warunkiem należytej sprawności układu krążenia jest równoległy z właściwą pracą serca prawidłowy stan naczyń krwionośnych pod względem szerokości ich światła oraz kurczliwości i grubości ściany w danym odcinku naczynia.

Krążenie wydolne to taki stan anatomiczno-czynnościowy układu krążenia, który gwarantuje poprawne spełnianie wszystkich czynności wymienionych i oczekiwanych przez fizjologię organizmu. Wydolność układu krążenia można zachować lub przedłużyć, dbając o to, aby go racjonalnie i równomiernie obciążać, a nie zbyt często nadmiernie przeciążać. Każdy wysiłek fizyczny, stres psychiczny, lub też kurcz nerwowy naczyń, powodujące m.in. podwyższenie ciśnienia krwi, stwarzają dodatkowe obciążenie tego układu i zwiększają zapotrzebowanie na pracę serca i przyspieszają możliwość powstania niewydolności układu krążenia.

Nerwice układu sercowo-naczyniowego

Czynność serca i naczyń podlega regulacyjnym wpływom m.in. układu nerwowego, zwłaszcza układu autonomicznego, którego nerwy współczulne i przywspółczulne działają antagonistycznie na serce i naczynia obwodowe. Włókna współczulne, regulujące czynność serca, pochodzą ze zwojów szyjnych i górnego zwoju piersiowego, wywierają wpływ przyspieszający częstość akcji serca. Pobudzenie tych włókien powoduje przyspieszenie powstawania pobudzeń w wyjściowym automatyzmie pracy serca, tzn. w węźle zatokowo-przedsionkowym oraz przyspieszenie przewodnictwa tych bodźców, czyli ich rozchodzenie się we wszystkich częściach anatomicznych serca. Przy maksymalnym pobudzeniu tych włókien można przyspieszyć okresowo czynność serca nieomal trzykrotnie.

Włókna przywspółczulne, pochodzące tak od prawego, jak i od lewego nerwu błędnego, wywierają wpływ zwalniający czynność skurczowo-rozkurczową serca. Pobudzenie przywspółczulnych włókien sercowych nerwów błędnych powoduje zwolnienie czynności serca przez zahamowanie wytwarzania bodźców w węźle zatokowo-przedsionkowym, zwolnienie przemieszczania się fali pobudzenia skurczowego zarówno w przedsionkach serca, jak i w pęczku przedsionkowo-komorowym. Stąd też bardzo znaczne pobudzenie układu przywspółczulnego może spowodować zahamowanie zatokowe, czyli — krócej lub dłużej trwające — całkowite zatrzymanie rytmicznych pobudzeń węzła przedsionkowo-komorowego i tym samym czynności skurczowo-rozkurczowej serca lub zupełne zahamowanie przewodzenia bodźców przez pęczek przedsionkowo-komorowy do komór , powodując różnorodne bloki serca. Światło obwodowych naczyń krwionośnych ulega również zmianie pod wpływem różnych czynników, warunkując m.in. zmienne możliwości przepływu krwi. Dzięki zawartości w ścianie naczyń włókien sprężystych, kolagenowych oraz włókien mięśni gładkich światło naczynia może się zmieniać, biernie dostosowując się do potrzeb poprzez rozciągania, np. pod wpływem ciśnienia śródnaczyniowe- go. Może też ono zmieniać się czynnie wskutek kurczliwości ściany tych naczyń, która zależy wyłącznie od kurczliwości mięśni gładkich ułożonych z warstwą okrężną.

Z powyższych rozważań wynika, że światło naczyń może się zmieniać wskutek odpowiedniej budowy ściany w danym odcinku układu naczyniowego, lokalnych potrzeb na określoną intensywność przepływu krwi, warunkowaną aktualną czynnością określonego narządu, oraz pod wpływem różnorakich bodźców docierających poprzez współczulne lub przywspółczulne włókna nerwowe. Prawidłowa czynność naczyń obwodowych jest to m.in. właściwy stan czynnościowy układu nerwowego i właściwe, wzajemne regulacyjne oddziaływanie układu współczulnego i przywspółczulnego. Zachwianie tej harmonii, przewaga warunkowana np. nadpobudliwością jednego z tych układów stanowią podłoże nerwicowych, czyli czynnościowych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego zwanych nerwicami tego układu. Różnorakie bodźce — tak zewnętrzne (tzn. ze środowiska otaczającego), jak i wewnętrzne (tzn. ze środowiska wewnętrznego naszego organizmu) bez przerwy „bombardują” korę naszego mózgu. W normalnych warunkach ulegają one prawidłowemu zahamowaniu. Dzięki temu są przez nas nie odczuwane w takim nadmiarze i natężeniu. W stanach nerwicowych wspomniane mechanizmy zawodzą, a nadmiar odczuwanych bodźców staje się dokuczliwy. W codziennym życiu nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak pracują nasze narządy wewnętrzne, a różnorakie bodźce ze środowiska nas otaczającego, jak hałas, zwykły ruch uliczny itd., nie wywierają na nas wyraźniejszego wpływu.

W stanie nerwicowym, na skutek wspomnianych zaburzeń regulacji, a przede wszystkim równowagi między pobudzeniem i hamowaniem, wszelkie bodźce nie zostają należycie zahamowane, wytłumione i przez to docierają do naszej świadomości w postaci różnorakich doznań bólowych, emocji psychicznych, napięcia psychoruchowego itp. Powodują w konsekwencji niewspółmierną reakcję układu autonomicznego (dawniej nazywanego wegetatywnym) ze wzmożeniem napięcia jego składowej przywspółczulnej lub współczulnej, dając manifestację ogólnoustrojową (uogólniona nerwica wegetatywna) lub narządową (tj. zaburzeń czynności któregoś z narządów lub układów wewnętrznych), np. układu sercowo-naczyniowego.

Nerwica serca

Nerwica serca jest to zespół objawów klinicznych odczuwanych subiektywnie jako bardzo niekorzystne i niepokojące, występujące na podłożu dysharmonii w regulacji neurohormonalnej czynności serca, jako wyraz zachwiania równowagi procesów pobudzenia i hamowania w układzie nerwowym w ogólności, a szczególnie w odniesieniu do czynności serca. Nerwica serca jest więc stanem chorobowym subiektywnie odczuwanych różnorakich zaburzeń czynnościowych ze strony serca, w postaci napadów uczucia nadmiernego przyspieszenia, mocnego lub niemiarowego bicia, względnie zamierania serca, bólu o charakterze zazwyczaj kłującym, przeszywającym zlokalizowanym najczęściej na niewielkiej przestrzeni w okolicy koniuszka serca. Dolegliwością tym towarzyszy zazwyczaj ogólny niepokój, szybkie męczenie się już przy niewielkich wysiłkach fizycznych, uczucie ściskania i dławienia w gardle oraz dość często przyspieszenie i spłycenie oddechu lub niemożność wykonania swobodnego, głębokiego wdechu itp. Zespołowi wymienionych objawów towarzyszą niekiedy: uczucie bólów lub zawrotów głowy, skłonność do omdleń, uczucie nadmiernego gorąca i wzmożonej potliwości, lub też wrażenie nadmiernego zimna, dreszcze, zaburzenia snu, jak bezsenność, niepokój, sen, kiedy indziej nadmierna senność.

Nasilenie opisanych tu dolegliwości oraz konstelacja zespołu objawów chorobowych są zmienne i wyrażone w różnym stopniu nasilenia, przy czym okresy złego samopoczucia przeplatają się z okresami bardzo często samoistnej poprawy. Najważniejsze jest to. że podawane i przeżywane liczne i przykre dla danego człowieka dolegliwości występują bez jakichkolwiek chorobowych zmian organicznych serca. Zachowanie się chorych i manifestacja dolegliwości wyzwalają bardzo żywe reakcje lęku i niepokoju wśród osób z otoczenia chorego, odnoszących wrażenie bezpośredniego zagrożenia życia chorej osoby. Wszelkie sytuacje konfliktowe, stresowe, nieregularny tryb życia, przemęczenie psychofizyczne, nadużywanie kawy i papierosów sprzyjają występowaniu i podtrzymaniu tego typu dolegliwości. Ostateczne rozpoznanie, nerwicy serca powinno być zawsze oparte na bardzo dokładnym przebadaniu całego organizmu i wykluczeniu organicznych (anatomicznych, makroskopowo uchwytnych) zmian układu krążenia i układu oddechowego, co nie jest łatwe. Jako pierwszą pomoc domową w przypadkach nawracających i ostro objawiających się ataków lub nasilenia przewlekle utrzymujących się dolegliwości w nerwicy serca zaleca się:

Nerwice naczyń obwodowych

Za nerwice naczyń obwodowych uważamy czynnościowe stany chorobowe naczyń, manifestujące się napadowym, nagłym uczuciem bólu bądź znacznego oziębienia nóg lub rąk, któremu zazwyczaj towarzyszy zblednięcie lub zasinienie, a niekiedy nawet nieznaczny, przelotny, obrzęk palców oraz uczucie upośledzenia czucia, lub też sprawności ruchowej palców, względnie dłoni lub stóp. Podłożem tego typu dolegliwości są na ogół napadowe kurcze tętnic i stóp na podłożu pewnych predyspozycji dziedzicznych oraz zwiększenie wrażliwości na zimno lub wilgoć. Czynnikami sprzyjającymi występowaniu tych dolegliwości są stresy i urazy psychiczne, lub też nagłe oziębienie dłoni względnie stóp. Dolegliwości ustępują zwykle samoistnie po cofnięciu się czynników wyzwalających, lub też po wysuszeniu i ociepleniu kończyn. Znając podłoże i czynniki wyzwalające ten typ zaburzeń czynności naczyń i dolegliwości można samemu wywnioskować, że odpowiedni tryb życia, doprowadzenie reakcji psychoemocjonalnych do pewnego stopnia równowagi oraz unikanie czynników wyzwalających opisane stany kurczowe naczyń prowadzi do wyleczenia i nie wymaga poważniejszych konsultacji lekarskich.

W pomocy przedlekarskiej można zalecić:

Dążąc do trwałego zapobiegania nawrotom należy bezwzględnie zaprzestać palenia papierosów ożywania obuwia gumowego.

Zapobieganie nerwicom układu sercowo-naczyniowego

Główna przyczyna występowania tego typu nerwicy tkwi nie w faktycznej chorobie serca lub naczyń obwodowych, ale w zaburzeniu regulacji ich czynności, wynikającej najczęściej z konfliktów człowieka z otoczeniem. Nerwicy serca można zapobiegać przez prowadzenie regularnego trybu życia, unikanie sytuacji stresowych i konfliktowych, rozładowywanie napięć w środowisku tak rodzinnym, jak i zawodowym. Ważnym czynnikiem zapobiegawczym jest też umiejętne rozplanowywanie poszczególnych dni na godziny przeznaczone na pracę umysłową, na godziny przewidziane na mniejszy lub większy wysiłek fizyczny (spacery, gimnastykę, sport), różnorakie rozrywki, i wreszcie na wypoczynek i sen. Trzeba też uświadomić sobie, że różne rodzaje niepowodzenia i konflikty życiowe wywołują inną (zazwyczaj spokojniejszą) reakcję u człowieka wypoczętego, zrównoważonego, a zgoła przeciwną u zmęczonego.

Człowiek z nerwicą układu sercowo-naczyniowego

Osoby dotknięte nerwicą układu sercowo-naczyniowego powinny uświadomić sobie — podczas współpracy z lekarzem — istotę swojej choroby, a przede wszystkim dużą rolę i możliwości tak w zapobieganiu występowaniu, jak i w łagodzeniu lub wręcz usuwaniu tego typu dolegliwości w razie ich wystąpienia. Trzeba uświadomić sobie także fakt, że skoro nie zawsze uda się ustrzec od tego wszystkiego, co sprzyja powstawaniu i manifestowaniu się objawów nerwicy, należy starać się wykształcić w sobie rozumny, wolny od nadmiernych emocji, sposób reagowania na różnorakie niekorzystne bodźce otaczającego świata. Pozwoli to na wyeliminowanie z codziennego, rodzinnego lub zawodowego życia wielu przykrych, nieprzyjemnych spięć, które bezpośrednio lub pośrednio, jeśli nie zaraz, to po pewnym czasie, mogą odbić się i manifestować różnorakimi czynnościowymi zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego. Wykształcenie w sobie tego typu postawy w stosunku do rozmaitych nie przewidzianych, coraz liczniejszych w codziennym życiu niekorzystnych sytuacji spełni dużo lepszą i efektowniejszą rolę kojąco-leczniczą.