Serwis z kompleksowymi informacjami o postępach farmacji

Układ mięśniowy


Mięśnie szkieletowe, połączone z kośćcem za pomocą ścięgnistych przyczepów, stanowią czynny aparat ruchu. Kurczące się mięśnie powodują ruch poszczególnych części ciała względem siebie, zmianę położenia ciała, wykonywanie pracy, oddychanie i tym podobne funkcje życiowe. Tkanka mięśniowa kurczy się dzięki zawartości specjalnego białka kurczliwego, nazywanego aktomiozyną. Białko to ma zdolność zamiany energii chemicznej (uzyskiwanej z utlenienia pokarmu) na energię mechaniczną i na ciepło. Pobudzenie mięśni do skurczu może być nakazane przez korę mózgu. Rozkaz z kory dociera do mięśni przez rdzeń kręgowy i nerwy rdzeniowe. Mięśnie pobudzane są za pośrednictwem specjalnych złączy nerwowo-mięśniowych. Siła skurczu mięśnia zależy głównie od ilości zawartych w nim włókien mięśniowych oraz od jego ukrwienia, unerwienia i wytrenowania.

Przyjmując mechanizm wyzwalania ruchów za podstawę ich podziału, rozróżniamy ruchy mimowolne, czyli zachodzące bez udziału świadomości, i ruchy dowolne, będące odpowiedzią na impulsy korowe, docierające do mięśni drogami rdzeniowymi z pól ruchowych kory mózgu. Biorąc pod uwagę skutek działania mięśni na poszczególne stawy, czyli ich czynność, możemy je podzielić na: prostowniki, zginacze, przywodziciele, odwodziciele, obrotowe, od­dechowe itp. Wykonanie ruchu wymaga działania całej grupy mięśni, które ze sobą współdziałają. Zgięcie kończyny wymaga np. jednoczesnego skurczu jej zginaczy i rozkurczu prostowników, czyli działania skoordynowanego. Koordynacja ruchów odbywa się za pośrednictwem specjalnych ośrodków nerwowych rdzenia kręgowego i jąder mózgowia oraz współdziałania ośrodków znajdujących się w móżdżku. Uwzględniając położenie mięśni w stosunku do szkieletu, wyróżniamy następujące grupy mięśniowe: mięśnie głowy, szyi, grzbietu, klatki piersiowej, brzucha i kończyn.

Mięśnie grzbietu, tworzące warstwę powierzchowną, biorą udział w ruchach obręczy barkowej. Warstwa głęboka tych mięśni, złożona z prostowników, odgrywa zasadniczą rolę w utrzymaniu pionowej postawy ciała. Osłabienie warstwy głębokiej mięśni grzbietu, stwierdzane często u ludzi starych, prowadzi do pochylenia kręgosłupa ku przodowi.

Mięśnie klatki piersiowej to powierzchowna grupa związana z obręczą kończyny górnej i grupa głęboka mięśni oddechowych, z których najważniejsze znaczenie mają przepona i mięśnie międzyżebrowe. Przepona rozkurczona w czasie wydechu wpukla się kopulasto do klatki piersiowej. Jej skurcz, następujący w czasie wdechu, powiększa pojemność klatki piersiowej, a tym samym umożliwia napełnienie płuc powietrzem.

Mięśnie brzucha biorą udział w działaniu tłoczni brzusznej. Kurcząc się wraz z przeponą wzmagają ciśnienie w jamie brzusznej i w ten sposób m.in. wspomagają wydalanie kału i moczu.

Mięśnie kończyny górnej są związane z ruchami obręczy kończyny górnej i z wieloosiowymi ruchami ramienia. Grupa mięśni zginających i grupa mięśni prostujących przedramię odpowiada za ruchy w stawie łokciowym. Przednia, boczna i tylna grupa mięśni przedramienia bierze udział w ruchach stawu łokciowego oraz w ruchach ręki i palców.

Mięśnie kończyny dolnej dzielimy na mięśnie obręczy oraz na mięśnie uda, pod­udzia i stopy. Mięśnie te zginają i prostują kończynę we wszystkich stawach. Ponadto wykonują one ruchy odwodzenia i przywodzenia kończyny oraz jej ruchy obrotowe. Kończyny dolne są narządami podporowymi i lokomocyjnymi. W postawie wyprostnej ciężar ciała jest przenoszony przez stawy biodrowe na uda, golenie i stopy. Stopa stanowi skomplikowany aparat podpierający ciało. Pod skórą podeszwy znajduje się obfita podściółka tłuszczowa, częściowo w postaci płynnej. Podściółka ta poprzerastana tkanką łączną tworzy poduszkę, która chroni kości przed uciskiem i amortyzuje wstrząsy związane ze stąpaniem. Silne rozcięgno podeszwowe, zbudowane z mocnej blaszki włóknistej, podtrzymuje podłużne sklepienie stopy, nieodzowne dla prawidłowego funkcjonowania kończyny dolnej. Brak tego sklepienia, czyli tzw. płaskostopie, prowadzi do upośledzenia czynności kończyny.